Ana Arı
Ana arı, kolonide birkaç yıl yaşayabilen tek dişi arıdır. Bu nedenle birden fazla işçi arı nesline tanıklık eder ve koloninin devamlılığını sağlar. Koloninin birlik içinde kalmasında, ana arının salgıladığı feromonlar büyük rol oynar. Bu kimyasal sinyaller sayesinde arılar birbirlerini tanır ve koloni düzeni korunur.
Yumurtlama
Ana arı özellikle Mart–Ağustos ayları arasında yoğun şekilde yumurta bırakır. Uygun koşullarda günde yaklaşık 1.500–2.000 yumurta bırakabilir. Bu yüksek üretim için protein bakımından zengin bir beslenmeye ihtiyaç duyar. İşçi arılar tarafından arı sütü (royal jelly) ile beslenir.
Ana arı, yumurtayı bırakacağı hücrenin büyüklüğünü antenleriyle kontrol eder:
- Küçük işçi arı gözlerine döllenmiş yumurta bırakır. Bunlardan dişi işçi arılar gelişir.
- Daha büyük erkek arı gözlerine döllenmemiş yumurta bırakır. Bunlardan erkek arılar (drone) çıkar.
Ana Arı Değişimi
Kolonide zaman zaman ana arı değişimi gerçekleşir. Bunun başlıca nedenleri:
- Yaşlı ana arının veriminin düşmesi,
- Oğul verme,
- Ana arının kaybolması veya ölmesi.
İşçi arılar bu durumda yeni bir ana arı yetiştirir. Yeni ana arı çıkmadan önce veya kısa süre sonra eski ana arı genellikle ölür ya da kovandan ayrılır.
İşçi Arı
İşçi arılar koloninin tüm işlerini üstlenir. Yaşlarına göre görev değiştirirler. Bu yaşa bağlı iş bölümüne bilimsel olarak polietizm denir.
İşçi arılar yaşamlarını iki dönemde geçirir:
- Kovan içi dönem (ilk yaklaşık 21 gün)
- Tarlacı dönem (hayatlarının geri kalanı)
Ancak ihtiyaç halinde görevler değişebilir; arılar katı bir iş planına bağlı değildir.
I. Dönem: Kovan Arıları
Temizlikçi Arılar
Genç işçi arılar ilk günlerde petek gözlerini temizler ve kovan içi hijyeni sağlar. Ayrıca kuluçka alanının sıcaklığının korunmasına yardımcı olurlar.
Yeni çıkan arılar yoğun tüylüdür. Yaş ilerledikçe bu tüyler azalır.
Bakıcı Arılar
Yaklaşık 4–12 günlük işçi arılar bakıcılık görevini üstlenir.
Hipofarenks bezleri gelişen bu arılar:
- Larvaları besler,
- Ana arıya arı sütü verir,
- Kuluçkanın bakımını yapar.
İlk günlerde tüm larvalar arı sütüyle beslenir. Ana arı ise yaşamı boyunca arı sütü tüketir.
Bakıcı arılar ayrıca ana arının feromonlarını tüm kovana yayarak kolonide düzenin korunmasını sağlar.
İnşacı Arılar
Yaklaşık 11. günden itibaren balmumu bezleri aktif hale gelir. Bu arılar balmumu üretip petek inşa ederler.
Petek yapımı sırasında:
- Arılar zincir şeklinde kümelenir,
- Kovan sıcaklığı yükseltilir,
- Balmumu yumuşatılarak şekillendirilir.
İşçi arılar için daha küçük, erkek arılar için daha geniş gözler yapılır.
Bal İşleyici Arılar
12–20 günlük işçi arılar tarlacıların getirdiği nektarı işler.
Görevleri:
- Nektarı peteklere depolamak,
- Fazla suyu uçurarak balı olgunlaştırmak,
- Polenleri depolamak,
- Polen ekmeği (perga) hazırlamaktır.
Arılar arasında besin aktarımına trofalaksi denir.
Muhafız Arılar
18–21 günlük arılar kovan girişinde nöbet tutar.
Görevleri:
- Kovana giren arıları kontrol etmek,
- Yabancı arıları uzaklaştırmak,
- Zararlılara karşı savunma yapmaktır.
Tehlike anında alarm feromonları salgılayarak diğer arıları yardıma çağırırlar.
II. Dönem: Tarlacı Arılar
İzci Arılar
İzci arılar yeni nektar, polen ve su kaynaklarını araştırır.
Oğul döneminde ise yeni yuva yeri bulurlar ve diğer arılara yön gösterirler.
Tarlacı (Toplayıcı) Arılar
Yaşamın ikinci yarısında işçi arılar tarlacı olur.
Görevleri:
- Nektar toplamak,
- Polen taşımak,
- Su getirmek,
- Propolis için reçine toplamaktır.
Yaz arılarında bu dönem genellikle 20–35. günler arasındadır.
Erkek Arı
Erkek arılar döllenmemiş yumurtalardan gelişir.
Temel görevleri genç ana arılarla çiftleşmektir.
Özellikleri:
- İğneleri yoktur,
- Polen ve nektar toplamazlar,
- İşçi arılar tarafından beslenirler.
Yaz sonunda artık ihtiyaç kalmadığında işçi arılar erkek arıları kovandan uzaklaştırır. Buna “drone atımı” denir.
“Erkeğe Gitmiş Kovan” Nedir?
Bir kovanda sadece erkek arı üretilmeye başlanmasına halk arasında “kovanın erkeğe gitmesi” denir.
Bunun üç temel nedeni vardır:
1. Yaşlı Ana Arı
Ana arının spermi tükenirse artık yalnızca döllenmemiş yumurta bırakır ve sadece erkek arılar oluşur.
2. Çiftleşememiş Genç Ana Arı
Yeni çıkan ana arı çiftleşemezse yine yalnızca döllenmemiş yumurta bırakır.
3. Ana Arısız Kalan Koloni
Koloni uzun süre ana arısız kalırsa bazı işçi arıların yumurtalıkları gelişir. İşçi arılar döllenmemiş yumurta bırakmaya başlar ve bunlardan yalnızca erkek arılar çıkar.
Bu durum koloninin zayıflayıp zamanla yok olmasına neden olur.