
Kızılcık
Cornus mas | Kornelkirsche
FamilyaCornaceae
Cins / TürCornus / Cornus mas
Nektar★☆☆☆
Polen★★★☆
Botanik Tanımı
Kornelkirsche; 2 ila 6 metre boyunda, 3 ila 5 metre genişliğinde, çalı veya küçük ağaç formunda gelişen bir bitkidir. Gövdesi 20 santimetre kalınlığa ulaşabilir ve başlangıçta sarı-kahverengi olan kabuğu zamanla kırmızımsı-kahverengi, çatlaklı ve pullu bir yapı kazanır. Genç sürgünler başlangıçta tüylü iken zamanla çıplaklaşır. Yapraklar dal üzerinde almaşlı dizilir, yaklaşık 10 santimetre uzunluğunda, oval, koyu yeşil ve kışın dökülen yapıdadır. Yaprak damar koltuklarında küçük tüy demetleri bulunur; üst yüzeyi parlak, alt yüzeyi ise daha mat ve açık renklidir. Sonbaharda yapraklar sarıdan turuncu-kırmızıya veya mor-kırmızıya kadar değişen renklere bürünür. Çiçekler sarı renkli, dört parçalı olup Mart ve Nisan aylarında, yapraklardan önce açar. Hoş kokulu çiçekler yaklaşık 2 santimetre genişliğinde şemsiyemsi kurullar oluşturur. Meyveler yaklaşık 2 santimetre boyutunda, parlak kırmızı, uzunlamasına eliptik, sulu ve tek çekirdeklidir. Olgunlaştığında meyve rengi siyaha yakın koyu kırmızıya döner ve tadı tatlılaşır.
Arılar İçin Önemi
Bitki, bahar başında Mart ve Nisan aylarında çiçek açarak arılar için sezonun ilk nektar ve polen kaynaklarını sağlar. Kış uykusundan uyanan bal arıları, yabani arılar ve bombus arıları için kritik bir erken besin kaynağıdır. Tozlaşma işlemi arılar tarafından gerçekleştirilir ve bitki nitelikli bir arı merası olarak tanımlanır.
Ekolojik Değeri
Kireçli, besince zengin, humuslu ve gevşek tınlı toprakları tercih eder; güneşli ile yarı gölge alanlarda yetişir. -28 °C’ye kadar dona dayanıklıdır ve rüzgara karşı dirençlidir. Yoğun taç yapısı kuşlar için güvenli bir yuva kurma ve barınma alanı sağlar. Meyveleri 15 kuş türü ile hasat faresi ve karaca gibi 17 memeli türü için önemli bir besin kaynağıdır. Tohumlar kuşlar yoluyla yayılır. Kök sistemi toprak tutucu özelliğe sahiptir.
Etimoloji
Cins adı olan Latince “Cornus”, bitkinin odununun boynuz gibi aşırı sert olmasına gönderme yaparak “boynuz” anlamına gelir. Tarihsel anlatılarda Truva Atı’nın ve Romulus’un mızrağının bu bitkinin odunundan yapıldığı ifade edilir. Büyük İskender’in kılıcıyla kestiği Gordion düğümünün ise bu bitkinin lifli kabuğundan yapıldığı kabul edilmektedir.
Kullanım Alanları
Meyveleri çiğ olarak tüketilebildiği gibi reçel, komposto, meyve suyu ve likör yapımında kullanılır. Avusturya’da meyvelerinden “Dirndlbrand” adı verilen bir ispirto üretilir. Kavrulan tohumları kafeinsiz kahve ikamesi olarak değerlendirilir. Odunu son derece sert, ağır ve esnektir; yoğunluğu nedeniyle suda batar. Bu özellikleri sebebiyle marangozlukta yay, baston ve alet sapı yapımında kullanılır. Geleneksel tıpta meyveleri sindirim sorunlarında; kabuk ve yapraklarından elde edilen özler ise gut ve romatizma banyolarında kullanılmıştır. Bahçelerde rüzgar kesici çit veya tekil süs bitkisi olarak dikilir; dökülen yaprakları yüksek kaliteli kompost oluşumuna uygundur.
Kaynakça:
https://powo.science.kew.org
https://www.naturadb.de
https://www.bienenroute.de/trachtpflanzen
https://plants.jstor.org
